Ayamun

CyberRevue de littérature berbère

ⴰⵢⴰⵎⵓⵏ, ⵛⵢⴱⴻⵔ-ⵔⴰⵙⵖⵓⵏⵜ ⵏ ⵜⵙⴻⴽⵍⴰ ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ

 

27 ème année

Numéro 145 SEPTEMBRE 2026

Email :  ayamun@hotmail.com

        

Retour à Bienvenue

 

Inasiwen (claviers) :

1_ Anasiw azegrar :

Clavier complet, deg-s ţ,Ţ, v, o, p ; deg-s taggaɣt (ḋ, ġ, k̇, ṫ)

2_ Anasiw_n_mass_Sliman_Amiri :

clavier complet, deg-s ţ,Ţ, v, o, p

 

 

   

Prénoms algériens authentiques (mis à jour et augmenté)

 

Sommaire :


1°. Texte en prose :   Ticraḍ n llelli, tukkist seg wungal Farid GHANEMI,Tazmamt, sbtr 58-63, Tiẓrigin Talsa, 2026

 

2°.Chronique_Tamkudt : Akɛeb sɣur Mouloud Sellam, 2025

3°. Etude : Aɣbel n Lezzayer d tamaġit, sɣur Farid Medghacen, 14 août 2026

 

4°. Un article : MERCI Mezdad, un article de 1990, par Hakim Saheb,In L’Avenir n° 13 du 15/12/1990, page 17

 

5°. Tidlisin nniḍen, en PDF :

Dualite_de_la_revolutionnarisation_ACHILI_Fadila.pdf

La_Langue_berbere_Morphologie_André_basset.pdf

 

6° . Timezdeyt-nneɣ : « Eclipse, asmi d-iɣli yiḍ deg uzal ! »

sɣur Aumer Ulamara, in Le Matin d’Algérie 12/08/2026

 

7°. Taɣuri : « Les magots vampires » neɣ « Ibkan Ileɣdimen »,

amagrad sɣur Farid Imenagh, 10 juin 2026

 

8°. Tamdeyezt : Kra n Temdeyezt talmanit i d-yesuɣel umedyaz Ziri At-Mɛemmeṛ

11°) Toutes  les rubriques :


 

 

 

Retour en haut

Numéro 145 SEPTEMBRE 2026

Le texte en prose :

Tukkist seg wungal Ticraḍ N Tlelli

n Farid GHANEMI

Tisebtarin 58-63

Tiẓrigin Talsa, 2026

Dagi d temlilit n tayri gar yiwen uwadem agejdan akked d tin iḥemmel, akken ad as-yeḥku lbaḍna n uganji ines ɣer lɛesker, lbaḍna yeffer yeffer fell-as acḥal aya ad as-yessefhem d acu i t-yewwin ɣer ubrid n lɛesker ttaggaden akk yilemẓiyen n tallit-nni.

--------

Ddaw useklu n ugusim, tama n lbir, anda nuɣ tannumi nettɣimi, segmi ara taɣ tafukt n unebdu amkan-is deg yigenni, smeḥsiseɣ i uẓawan-nni id yettuɣalen, seld yal tawdect ara ḍeggreɣ ɣer waman, tabaɛeɣ-tt s wallen, amek tkeccem gar asen, tzedder ɣer lqaɛ, aman ttnejmaɛen, ttuɣalen akken llan, amzun kra ur yeḍri. Zedreɣ di tsusmi, salayeɣ, sadareɣ, amek ara as-d-bduɣ awal i Malika, ɣef wayen ffreɣ fell-as acḥal aya, i nettat ur nesenni tisegnit alama ẓriɣ.

Ur d-rriɣ ara lbal-iw dakken Malika tella deffir-i, tettnezzih-d deg-i, armi d-tesres tifettusin-is teqmec-iyi-d allen, ḥulfaɣ s uzwu deg umeẓẓuɣ-iw, tenna-iyi-d: «aha ziɣ, af-itt-id ay uffir, d acu yifen tasusmi n tayri » rriɣ-as: «d tafenda n teglimt-im, mi ara teskikeḍ lecfur-iw. » Tger-d tsellem fell-i s tḥennikin-is tileqqaqin, yugaren iferr n uferṭeṭṭu, mi ara ires ɣef wudem n yijeǧǧigen s lemḥadra, teqqim-d sdat-i, iḍuḍan n ufus-is ayeffus kecmen gar wid n ufus-iw azelmaḍ, aqerruy-is ires-d ɣef tayet-iw, nkemmel akken aḍegger n twedcin ɣer waman, izenẓaren n yiṭij flan-d tizzegzewt n yisekla d-yerran tili.

⎯ Seg zgellin nekk ttmuquleɣ-k-id ur tfaqeḍ, walaɣ-d deg wudem-ik lḥir ur ssinen medden, ɣriɣ d gar wallen-ik ayen tettwaliḍ, mi tselleḍ i uẓawan i d-tettara temlilit n twedcin d waman, dɣa ur bɣiɣ ara ad ak-d-gezmeɣ tamuɣli izegren akkin i wanda teddreḍ.

⎯ Yah...! Yerna ur d-sliɣ ula d lheffa-m imi d-teldiḍ taxerciwt.

⎯ Ala, ur d-kkiɣ ara s txerciwt, uliɣ-d s tebḥirt n xwali, ur bɣiɣ ara ad iyi-d twali yemma k.

Teddem-d tawdect taneggarut i d-yeqqimen ɣef yidikel-iw ayeffus, tebra-as ɣer wannu, allen-is reṣṣant deg wallen-iw, teɣli-d yiwet n tsusmi dayen kan ... Tawdect, segmi tennser seg ufus-is, armi tewweḍ ɣer lqaɛ n wannu, teǧǧa-d izarigen s ufella n waman, am tin yebɣan ad d-tessegzi amek tleḥḥu tudert, d wamek ttemyifraẓent, ifessi iciddi n temsal akken bɣunt weɛṣent. Tawdect, mi d-tegra gar yigenni d tmurt, amzun teḥsa dakken abeḥri ur as-yezmir ad tt-yeddem, dɣa terra-tt i wurar, s waffug d trusi, tefka s leɛka, tegzem aman s yixef akken tweɛɛa, aman am ticki ferẓen taẓeyt n tewdect, ur qbilen ara ad tt-bibben ɣef teɣzi n wussan, ǧǧan-as abrid, tezder, nutni uɣalen akken llan, ad d-tiniḍ ulac d acu yeḍran. Kra id-yexleq Rebbi deg ddunit, yettextir abrid isehlen, abrid isgezmen, akken ad yessishel ɣef yiman-is tudert, ad yaweḍ lebɣi-s, ala amdan, segmi ara d-ldint wallen-is ɣer tudert, netta d imeṭṭi, send ad yebdu tikli, izewwir deg leɛyaḍ, ma yelluẓ, ad tt-yerr i yisuɣan, ma yettwaqreḥ ad yettmeǧǧid, mi ara yeffeɣ irebbi n yemma-s, ad yebdu amɛebber d wid i t-yecban, yezga d tazzla d umennuɣ ɣef cci n ddunit, ma yedder kra n tumert, ad yesseḥsab amek ara yesseḥbiber fell-as, alama teǧǧa-t teswiɛt, amdan, yezga yesseḥsab i ddunit, yettezzi, itenneḍ, yezga yettezzem iman-is ɣef wayen yezrin, yezga ibennu aɣawas i wayen ara d-yasen, ɣef waya, yettidir kan iḍelli-nni yekfan, d uzekka ur d newwiḍ, armi itettu ass ideg yella.

S kra treṣṣa tsusmi gar-aneɣ, nekk seḥsabeɣ amek ara as-d-bduɣ awal, ɣef wayen kemseɣ deg wul-iw, amek ara siwḍeɣ ad tt-qennɛeɣ, dakken d abrid n lɛesker kan i izemren ad aɣ-yessiweḍ ɣer usirem i d-nebna acḥal d aseggas aya. Dacu kan, Malika yefka-as Rebbi iles, tessen ad tehder, tettmeyyiz timsal, mi ara tebɣu ad d-tejbed lbaḍna yeffren daxel-iw, tessen amek iyi-d-tessenṭaq.

Dɣa, akken ad tesnefsusi tagnit, teɛfes-iyi tifdent iw s yigrez-is, tettekkay armi ẓriɣ aɣyul n yiḍ, beqqseɣ-tt s yixefawen n yiḍuḍan-iw…

⎯ A qessam-im berka uḥwaǧeɣ-t uḍar-nni..!

⎯ Aha aggal ar tuḥwaǧeḍ-t!!

⎯ S yixef-im aɛziz...!

Ur d-fukkeɣ ara awal aneggaru, ameccḥa n ufus-is azelmaḍ, ires-d ɣef yicenfiren-iw am tin iyi-d yessutren tasusmi.

⎯ Ɣur-k ad as-d-t-kemmleḍ i wawal-nni aneggaru ... Limer ɛzizeɣ fell-ak, ilaq ur teffireḍ ayen ur nettwaffar!!

⎯ Teẓriḍ kra yellan ah...!

⎯ Ugur mačči d wa, ugur ayɣer teffreḍ fell-i? Yak nemyifka leɛhed kra yellan ad t-nidir akkenni, ama yelha ama diri-t.

⎯ D tidet yella waya, maca, yal tikkelt ara d nemlil, yettɛekkil wawal di tgersi-w, ur ttaffeɣ ansa ara d-bduɣ ameslay ɣef temsalt-a, yerna kukraɣ limer ur am-iɛeǧǧeb ara rray-agi, ad iyi tessendemmeḍ.

⎯ Limer d lebɣi, ad iyi-d-tciwreḍ, ma ur k ɛawneɣ s tidmi-w, ad tifsus fell-ak teɛkemt n lbaḍna i teffreḍ deg tefwaḍṭ-ik, ur tesli yis-s ula d yemma-k, armi d asmi d-rzan yiǧadarmiyen s axxam, ttɛemmiren ittafttaren.

⎯ Sarameɣ ad iyi-d-tfehmeḍ, ad tfehmeḍ abrid-a xtareɣ, ɣas ma ɣezzif, yezzi, yessawen, ttwaliɣ ɣer taggar-s tafat.

⎯ Anda tessaweḍ tmuɣli-k, amek tga tafat i tettwaliḍ? Nekk, ur ẓriɣ ara kra n tafat deg lɛesker, imdanen, regglen ula ɣef sin iseggasen i d-iḥettem fell-asen udabu, kečči ad truḥeḍ s yiḍaren-ik ɣur sen! Yerna testenyaḍ s ɛecra iḍuḍan! Ad tesɛeddiḍ temẓi-k ddaw uzaglu! Ini-iyi-d xersum ma testeqsaḍ amek ara teḍru d yemma-k, ad tettidir s uɣbel d uḥebber, ad tettgani tawwurt, melmi ara d tejbuḍ, yerna wissen ma ɣef yiḍarren-ik, neɣ ɣef tuyat n yirgazen. Ad tectiqeḍ tilelli-ik, akked tugdut-nni s wacu iyi-d-tettzuxuḍ yal mi ara tḥedreḍ tajmaɛt n taddart. Testeqsaḍ iman-ik amek ara kemmleɣ tudert-iw, limer ad yeḍru kra yid-k, testeqsaḍ amek ara tidir tayri-nneɣ, ma wwin-k ɣer tmurt ibeɛden, ur k-ttwaliɣ, ur iyi-tettwaliḍ, ur selleɣ s yisallen-ik ..!?

⎯ Ayen akk id-tenniḍ, walaɣ-t, ẓriɣ-t, ɛemmdeɣ-t, qebleɣ ad ffɣeɣ irebbi n yemma, wama ad iyi-tettwali yal ass ddaw uzaglu n lmeḥna, yerna ur tezmir d acu ara iyi-texdem, xersum akka, ad awiɣ tilelli seg yineccaben n tigellelt, ad tbeddel fell-i, ad kkseɣ lḥif d yineẓman, ɣef yiman-iw d twacult, neɣ ad yeqqar, yiziɣer-iw, ad tettru gar yimɛezzan, ad tefreq lqec-iw i yimeɣban, syin isem-iw ad t-sefḍen wussan, tilelli tesɛa ticraḍ. Yif ad ǧǧeɣ azgen si tlelli d tugdut ttidireɣ di tejmaɛt, wama ad greɣ iɣallen i tgellelt, ad ttwaliɣ deg-m wwin-kem d tislit am teqcict-nni yeddan i unẓar, deg wansay tura i ugellid, ma timnegfin fkant-tt d asfel.

⎯ Ansa id-tewwiḍ akka tamsalt-agi, anwa i ak-yennan ad zewǧeɣ, ad aɣeɣ wayeḍ?!

⎯ Meyyez akken ilaq a Malika...! Kemm d nekk gar-aneɣ 7 wayyuren, aqli-kem tettimɣureḍ gar yiḍ d wass, iseffeḍ wudem-im, tettuɣaleḍ d tameṭṭut, ansa tekkiḍ ad kem-ttektilent tnexḍabin, yal yiwet, tettwali-kem d taxlalt swayes ara tleqqem asɣar n twacult-is, d tajeǧǧigt ara icebbḥen axxam-is, d taɛelǧet, swayes ara d-teṭṭef mmi-s ad yeɛmer umur-is, nekk, tawacult-nneɣ d igellilen, nettidir ass s wass, ula d iḍes mazal-iyi gganeɣ gar yisetma, akken ad kem-d-xeḍbeɣ ur zmireɣ ara, ad iyi-traǧuḍ ur am-sebbren ara yimawlan-im. Ɣef waya i ferneɣ ad ruḥeɣ ɣer lɛesker, ɣas ad am-d segriɣ kra n lxiq, maca, ilaq ad tsebreḍ, gar-aneɣ d useggas ad xedmeɣ kra n usurdi, ad kem-d-xeḍbeɣ ɣer ɛemmi Saleḥ, ad swesɛeɣ axxam-nneɣ, ad d tedduḍ d tislit, ad as-nessiɣ taftilt i uxxam, ad nernu tayeḍ i tudert-nneɣ, ma yeḍra-d wayen ur tessarmeḍ ur ssarmeɣ, mreḥba s tikci n Rebbi.

⎯ I limer ad tsebreḍ, ahat ur nettɛeṭṭil ara ad nuɣal ɣer lakul, ad d-nawi akayad n BAC, ad nruḥ ɣer tesdawit, ahat ad tbeddel tegnit s tayeḍ.

⎯ A Malika, teẓriḍ tudert-iw amek tga, mebla ma ulseɣ-am-tt-id, tessneḍ baba amek yettxemmim...! Teẓriḍ kra yellan... suref-iyi, ma nniɣ-am taɣuri telha, maca, mačči i yigellilen iyi icban nekk!

Yezrareg-as-d yimeṭṭi gar wallen, tuẓa-d ɣur-i ḥennceɣ-tt, teɣli-d gar yiɣallen-iw, ters-d tsusmi gar-aneɣ, ḥulfaɣ s wul-is mi yekkat seg wakken tuggad fell-i, nettat, tesla i wul-iw amek ineggef seg wakken yuggad ad as-tt-awin, ḥulfaɣ s yimeṭṭi n wallen-is mi d-ineggi ɣef tfekka-w, kra kan n wakud, tesfeḍ imeṭṭi-s, tessaked-iyi-d ɣer wallen, tecmumeḥ, tebda tiyitiwin s lbunyat ɣer yidmaren iw tserreḥ-as: « Ccah ... Ccah .. Aserdas terna lalla-s » tewwet armi tekkaw tezmert-is rhifen, teɣli-d gar yifassen-iw, nettu uguren, nettu iḥebbiren, nunef-as i wakud ad tt-yefru, ad tt yeḥkem akken yessen, neǧǧa tifekkiwin-nneɣ mmeslayent war imeslayen, nurar am yigerdan, necna aẓawan s tsusmi n tayri, i d-yettqudduren gar taṭṭucin, nsum aḍil d-ineggin gar tcenfirin, imi-s ɣef yimi-w, gar-aneɣ teḥbes tkurt n lqaɛa tuzzya ɣef yiman-is, teḥbes tuzzya ɣef tafukt, teḥbes tudert, truǧa-aɣ, ad nidir tallit mebla anezgum.

Mi d-nuki seg tisselbi n tayri i aɣ-yewwin akkin i tilawt, tekna ɣer lqaɛa, teddem-d tackart i d-tewwi yid-s, teldi-tt, tjebd-d yiwen n udlis n tmedyazt, tenna-d ha-t udlis-a, awi-t yid-k, yal mi ara teqqimeḍ d yiman-ik yis-s mmeslay-d yid-i, Mi t ldiɣ ufiɣ daxel-is tugna-ines nettat, d tamecṭuḥt yura deffir-s « ur tettu ara ḥemmlleɣ-k, tudert-iw akk d kečč, ttrajuɣ-k .. »

S leḥder snesreɣ-d ifassen-iw, gar tfettusin-is yettergigin, fsiɣ-d azrar yellan deg umgreḍ-iw, rriɣ-as-t ɣef uɛenqiq-is: « yal mi ara iyi-tcedhiḍ err-it gar tcenfirin-im, yal mi ara teṭṭseḍ anef-as ad d-yezrireg gar yidmaren-im, yis-s ad qqimeɣ zgiɣ sdat terga n wul-im»… Tekker ad truḥ, teǧǧa-iyi-d kra n wawalen: « Ruḥ di lehna d talwit, talaba n sser ad ak-teṣter, argaz anda yedda ad yaf irgazen, annect tebɣuḍ ekk-it, mi ara d-tuɣaleḍ, ad iyi-d tafeḍ, gguniɣ tawwurt n ssber, ttarjuɣ aɛerjun n ttmer, ad d-yeglu tiẓeḍt n tudert, tudert nettidir nekk d kečč kan ... ḥemmleɣ-k a leɛmer».

D tukkist seg wungal Ticraḍ N Tlelli n Farid GHANEMI, Tiẓrigin Talsa, 2026, sbtr 58-63.

 

 

Retour en haut

Numéro 145 SEPTEMBRE 2026       

Chronique –Tamkudt :  

Akɛeb

sɣur Mouloud Sellam 

22 juillet 2025

Nekni neqqar-as “akɛeb”, di kra n tudrin i ɣ-d-iqerben, qqaren-as “ibiḥu”, di temnaḍin-ihin akken igawawen qqaren-as “abareɣ”. Ula d nekk asmi meẓẓiyeɣ, ttwaliɣ-t, maca tikwal kan. Acku abareɣ ur yeqqit ara am akken yegget wuccen d uzerdiw. Ilmend imi yettidir d ilelli, ur iḥemmel ara ad yidir deg uqḍar am akken yettidir wuccen. Akɛeb iḥemmel ad yeddu iman-is, ḥaca melmi d lawan usebbeb (période d’accouplement) ideg ttemlilin tewtemt d uwtem. Qlilit wussan ideg t-nettwali. Maca zik, ula d nekk ur semgardeǥ ara gar-as d wuccen. Ɣileɣ yiwen. Armi meqqreɣ kra n cwiṭ ay walaɣ lxilaf yellan gar-asen. Abareɣ mectuḥ di tfekka, ɣur-s timeẓẓuɣin timecṭuḥin. ibedden d asawen d tqadumt qeṭṭiɛen, d ujelḥum ɣezzifen hrawen. Ma d isuɣan-is di YouTube i ten-id-ufiɣ i tikkelt tamezwarut, di 10 iseggasen-agi ineggura. Asmi i d-kecmeɣ ɣer iẓeḍwan-agi n linṭirniṭ di taggara n 2016.

Abareɣ (Akɛeb, ibiḥu, renard)

Ma ara yessawal ubareɣ (ukɛeb), ur yefri d askeɛwew, ur yefri d isuɣan. Tuget n wid isellen i ṣṣut-agi-ines yeqqazen deg umeẓẓuɣ, ur t-fṛizen dacu-t, ma d uccen neɣ d aɣersiw werǧin walan. Ula d nekk, akka ay nwiɣ. Maca ass-a s ttawil-agi n l’internet, nezmer ad d-nbeggen kra n wayen yellan yedreg fell-aɣ. Ddeqs leṣnaf n ccnawi n yifrax d yisuɣan n yiɣersiwen ay nettaf di tvidyutin n wid i ten-yettṛebbin.

Isuɣan n ukɛeb, ttbeggin-d lḥila ideg yettili uɣersiw-a, tikwal yettsuɣu di lawan usebbeb (période d’accouplement), neɣ melmi yeḥḥulfa s twaɣit d-iteddun ɣur-s yessawal i yimeddukal-is, neɣ iwakken ad d-ibeggen tineṭṭirt neɣ lbuqɛa anda yettidir i wbeṛṛani. (isallen d-newwi si Google)

Brahim Hamis

deg Yillulen Usammer, neqqar akk “akwɛeb”. Mebla ccekk llan wid ukud nemgarad. Maca tikwal ad twehmeḍ : amek nekni deg Yillulen Usammer nmagarad isem n waxut-agi, imi nekni di taddart-nneɣ neqqar “akɛeb” di kra n tudrin nniḍen qqaren “ibiḥu”. Ur walaɣ ara ansi i d-yekka umgired-agi. Yiwet n tikkelt deg useggas n 1999, xeddmeɣ di kra n yimeddukal, yal wa d acu n temnaṭ ideg i d-yejba. Dɣa awal yettawi-d wayeḍ, yiwen umeddakul n Tmeẓrit yenna-d “ttzeɣileɣ di ccetwa”, nniɣ-as : d acu umi teqqarem “ttzeɣil” yenna-d “seḥmayeɣ ɣer tmes”. Nniɣ-as nekni neqqar “ẓẓiẓineɣ”, dɣa ineṭṭeq-d yiwen nniḍen izedɣen di Bgayet (deg umṭiq n tafat), yenna-d ula d nekni neqqar “aẓiẓen”., Timezrit imi d-teqreb ar Uqbu nemgarad, Bgayet imi nebɛed neɛdel anamek. Tagi d tamsalt nezmer ad d-nini ad tuɣal ahat ar uneqqel n tmezduɣt deg umkan ɣer wayeḍ, dɣa yettɣimi wawal, sin, neɣ ugar n tutlayt-nni yettmeslay uqbel ad ihaǧeṛ, neɣ ahat d timsal-nniḍen ara d-skeflen imawlan n tussna. Wissen ?

Mouloud Sellam

Retour en haut

Numéro 145 SEPTEMBRE 2026

L’étude :

Aɣbel n Lezzayer d tamagit

sɣur Farid Medghacen

14 août 2026

 

Je partage ici pour les lecteurs en langue kabyle mon dernier article sur l’identité publié, le 13 aout 2026, dans journal Le Matin d’Algérie.

Notons encore une fois que le Journal Le Matin est toujours interdit en Algérie. De ce fait, je vous joins la totalité du texte.

Je vous souhaite bonne lecture et pourquoi pas les commentaires sur le contenu.

Amagrad-iw aneggaru ɣef tmagit, i tid d wid iḥemmlen/ yessnen ad ɣren s teqbaylit. A awen-d rreɣ aḍris s lekmal-is i wid yellan di tmurt, acku aɣmis Le Matin mazal-it yettwagdel.

Aɣbel n Lezzayer d tamagit

Tamurt i tt-yuɣen di tmagit (l’identité), tamurt-a tecba amdan yerẓen deg wejgu n waɛrur neɣ win i yeffeɣ leɛqel, ur yefri yedder neɣ yemmut. Akka i teḍra d waṭas n tmura, gar-asent Lezzayer, rnu-d tiǧiratin-is.

Tamsalt n tmagit yal yiwen amek i tt-yefhem, neɣ amek i yebɣa a tt-yefhem. Wa ɣur-s d nettat i d tagejdant, fell-as i yedder. Wayeḍ fell-as d asqecmeɛ, ɣur-s tamagit tecba tamsalt n tmezduɣt neɣ tin ukerciw, neɣ yeskeɛrir akkya mi ara d-isel i wawal n tmagit. Di ddunnit-a yal wa anda yettara lkil. Tamuɣli n yemdanen temgarad ɣas di yiwet n tmurt i llan, i d-kkren.

Tamagit ɣas akken tuɛer i usegzi, maca ur nesseftay awal, ad d-nini ayen ibanen. Deg umagrad-a ameslay yezzi ɣef tmagit n tmetti, n wegdud, ɣef tinna yesdukklen imdanen akken ad d-ssekren aɣlan neɣ i ten-yerran d aɣlan. Awal-nneɣ ɣef tmagit yezdin imdanen deg yedles di tmeslayt di tmuɣli n yiḍelli d uzekka-nsen. Awal-nneɣ mačči ɣef tmagit yerzan amdan i yiman-is. Acku tamagit n wemdan ur tecqi yiwen, am wadeg anda ilul, am yisem yesɛa neɣ win yeddem netta, am wamek yemmug, am tewsit yedda, anda yettẓalla neɣ tuzzuft-is... aya yal wa yeẓra anda i s-gezmen timiṭ.

Tamagit di Lezzayer,

Tamurt n Lezzayer tebna ɣef tkerkas. Send timmunent tarbaɛt-nni i iḍefren tidyulijit taɛrabt tineslemt frant d yiman-nsen, ma nnuɣen d Uṛumi iwakken Lezzayer ad tili d taɛrabt d tineslemt neɣ fiḥel. Smenyafen ad d-qqimen ddaw uzaglu Aṛumi wala Imaziɣen ad sɛun tilelli! Llan kra seg yemḍebren-nni-nsen ẓran amek i teddunt temsal n tmagit, rnu di tayett ur xuṣṣen ara, Maṣer yerna-yasen-d afud ameqqran, yesken-asen-d abrid udabu, uɣalen d irgazen bedden, bedden-d i wesnerni n Lumma taɛrabt d tneslemt. Ar ass-a d nutni i yeṭṭfen miḥlal di Lezzayer. Ma d Imaziɣen imiren-nni neɣ wid yeẓran iman-nsen d Imaziɣen, qqazen aẓekka-nsen, ttnaɣen ɣef wayen ur nban, ɣef wayen ur ẓrin, nnuɣen ɣef uzekka yessufuɣen ar uẓekka n tmagit-nsen! Ayen i sen-d ibanen gar wallen-nsen imiren i wid-nni nneɣ ilaq kan ad yeffeɣ ucengu Aṛumi, daya! Dɣa ffɣen “fi sabil illah”. Tikwal nniya tettawi ar yeɣzer, nwan ma yeffeɣ Uṛumi ayen nniḍen yeshel, acku ɛudden d atmaten merra, akken akk i yettwaṛekḍen! Ulac aɣbel ad d-afen tifrat, myussanen yerna ugaɣ seg zik d atmaten! Di tagara ṭṭfen-d amcic seg taɛrurt! Teqqel-asen luḍa d asawen, s kra ɣef wayen akken i ɛetben iruḥ-asen am tadla yečča yilef! Nnehzamen! Ssuffɣen bu yedɣaɣen ḥeṣlen-d deg bu yeṣlaḍen.

Tamagit n Lezzayer tban d tamziɣt. Yal tama, yal adɣaɣ, yal taɣawsa mmalen-d timmuzɣa. Imezdaɣ n Tferka Ugafa d Imaziɣen. S kra n tussna yellan, ar ass-a, teqqar-d : Imaziɣen ur yelli ansi i d-kkan, d nutni i d-iẓuran! Maca ruḥ ini-asen i wid yugin aya, ruḥ segzi-yasen i iqeffafen n Maṣer d tmura n waɛraben d akken d timmuzɣa i d lsas n Lezzayer n Lmerruk d Tunes...! Hder neɣ qim, ɣur-sen Lezzayer d taɛrabt, imezdaɣ-is kkan-d si tmurt n Lyaman, d Ifniqen... Wwet tura kečč agejdur!

Ass-a,

Tidet iwwi-d fell-aɣ a tt-id nini. Tamagit d tameslayt d yedles... i yeqqnen ar tedmi d yiḥulfan n wemdan ma d l’ADN terna-d sufella. Ma yella ass-a llan wid yebɣan ad rnun ar taffa n waɛraben d azref-nsen. Ur yelli win i sen-yekksen neɣ ara sen-yekksen. Imaziɣen n leqrun wis sebɛa neɣ wis ḥdac... fernen ad uɣalen ar tama n waɛraben, ur yuksan ḥedd i t-yuɣen: wa ibeddel s ssif, wa s lebɣi-s, wayeḍ yedda yid-sen yeqqel d Aɛrab yenwa akken ara s-teqreb lǧennet amzun abrid yebda si Mekka... yal wa d acu i t-yewwin almi i ten-id nufa ass-a mɣin am inijel, tuɛer tifart!

Maca ass-a mačči d iḍelli, yal wa amek i yeɛqel iman-is. Llan wid yenwan timmuzɣa dayen yezrin, d taluft umezruy, iwwi-d d akken ad nini kan d Izzayriyen, mmeslay akken tebɣiḍ, tameslayt ur tewwi ur terri, yerna taqbaylit, tacawit neɣ tarifit iwumi-tent? Yifi-tt ma yella nettmeslay s tutlayt taɛrabt-dderǧa, tezdi-yaɣ yakk, tga assaɣen gar tsutiwin, idles-nneɣ d yiwen neɣ ur yemgarad ara s waṭas. Iwacu ccwal iwacu lhem, aql-aɣ di leqren wis 21 ifuk imenɣi ɣef d acu-k neɣ d acu-yi, d imdanen yakk i nella, dɣa ma nerna-yas-d tinna n tneslemt i ɣ-yezdin 15 n leqrun aya tefra, d yiwet n lumma ifuk wawal! A k-qqaren tamagit n Lezzayer d tizzayrit, eṭṭef imi-k ɛeddi akin! Tidyulijit-a s ttberriḥen iẓelmaḍen tesnejlay leɛqel. Imdanen-a ya ur ẓrin ara, neɣ ɛemden. I snat n tlufa atna-d berra i wennar, acku si 1962 ar ass-a d wayen ara-d yernun, d akken tizzayrit d taɛrabt! Ɛinani Lezzayer d taɛrabt d tineslemt,yal ass tesnernay deg umur-a. Lezzayer d tacriḥt yeddan ɣer umaḍal aɛrab, deg wallaɣ n tuget n imezdaɣ-is akka-tt, di tuddsiwin tigraɣlanin daɣen akka i tettuneḥsab, ayen i d-yernan s nnig n waya, ur yewwi ur yerri neɣ d tikellax akkya!

Ass-a mačči am yiḍelli, tasuta n wass-a, d taqbaylit, d tarifit neɣ d tamẓabit... tegza timsal, teẓra ansi i d-yekka lhem, teẓra tiyita yuɣen imawlan-is, ayen i ten-yuɣen ur tt-yettaɣ ara, ruḥen imezwura d asfel dayen iɛum lxir. Tasuta n wass-a teẓra tefruri-d deg uẓar Umaziɣ lqayen, tesɛa lǧedra n luluf n lesnin. Ass-a ttejra tefka-d icaggen, yal wa d isem i s-fkan neɣ i yeṭṭef, tutlayin timaziɣin akken ay ddant, s kra yeddren yettbeddil.

Nekni,

Nekni neẓra d acu-yaɣ, ansi i d-nekka, nessen aẓar-nneɣ, nesɛa imawlan ur nelli d iḥḍaḍ am wakken i yebɣan wid yezgel sswab a ɣ-semmin neɣ anwa agudi ara ɣ-rnun. Ur d-nekki la si Lyaman, ur nelli d Ifniqen, ur nettili d Aɛraben, ur neḍfir abrid Iṛumiyen, d nekni kan ay d nekni, d Imaziɣen n Tferka Ugafa, nezdeɣ tamurt n Leqbayel, tamurt n Irifiyen, Imẓabiyen... tamagit-nneɣ d tamaziɣt neṭṭef deg wayen nesɛa yelha, nerna-yas i tmagit-nneɣ ayen i neẓra yelha ar wiyaḍ, ulac lɛib, ulac win yekfan iman-is. Ur nettizwiɣ ur nettiwriɣ ma nenna-d aya newwi-t-id ar Iṛumyen neɣ ar Waɛraben... lḥasun nefra-tt d yiman-nneɣ d nekni i d-nekni, d Imaziɣen ur nelli d ayen nniḍen.

S kra n wayen ara-d yernun ar tmagit-nneɣ lɛeslama-s. Ma d tamacahut-nni nekni akk d Izzayriyen ur yelli deg-neɣ wemgired deg yedles di tmeslayt di tɣerma... dayen nmul deg-s, neggureɛ-itt-id, neẓra anda i d-negra, ur d-yeqqim aṭas iwakken ur d-ngerri wara ma nkemmel-itt akka! Imezwura ɛerken-tt-id nekni a tt-id nesseww imcumen-nneɣ a ɣ-ččen, aya nfaq-as. Ihi nekni d Imaziɣen win yebɣun yernu-d ar tama-nneɣ ansuf yes-s, irebbi-nneɣ meqqer, ad d-yili akken nella neɣ ma ulac tilist nessen-itt.

Tasuta n wass-a tebɣa ad temmeslay taqbaylit di tmurt-is Tazwawt. Ad texdem akken i twala yeffeɣ fell-as. Ur tuḥwaj ara takna. Teẓra ayen yeffɣen fell-as, teẓra aɣerbaz i tebɣa ad tesɛu, ahil i tra ad texdem, tesɛa iṣuḍaf yeffɣen fell-as anda xuṣṣen a sen-tewzen lqis. Win yebɣan a ɣ-iḥettem ayla-s d amnekcam am wiyaḍ.

Farid BENMOKHTAR

 

Retour en haut

Numéro 145 SEPTEMBRE 2026

L’article :

MERCI Mezdad, un article de 1990

par Hakim Saheb

In L’Avenir n° 13 du 15/12/1990, page 17

Le 15 décembre 1990, dans les colonnes de L’Avenir, cet éphémère mais mythique journal du RCD, paraissait une critique littéraire qui allait marquer un moment charnière dans l’histoire de la littérature amazighe moderne. À la page 17, rubrique Culture, un texte pionnier saluait la parution de Id d Wass (La Nuit et le Jour), premier roman d’Amar Mezdad, publié aux éditions Asalu .

Trente-six ans plus tard, à l’occasion de la troisième édition du Salon national du livre amazigh qui se tient à la Maison de la Culture Taos Amrouche de Béjaïa, du 16 au 19 septembre, le Centre de Recherche en Langue et Culture Amazighes (CRLCA) rend hommage (Tajmilt) à cet écrivain d’exception .

C’est un honneur de partager ce texte, première critique consacrée à ce roman fondateur, que j’avais écrit en tant que jeune étudiant en première année Magister à la faculté de droit d’Alger, suivant le titre “Merci Mezdad”.

MERCI Mezdad

Après la parution des romans de Rachid Alliche (Faffa et Asfel) et du Dr Said Sadi (Askuti) en langue tamazight, les nouvelles éditions « ASALU » viennent de publier un autre roman en tamazight « ID D WASS » du Dr Amar Mezdad. Pourtant il était prêt depuis 1983. Mais la bêtise des sombres années de l’exclusion le bloqua. Le docteur Amar Mezdad présentement médecin à Bejaïa, est poète, cofondateur du groupe « Imazighen Imula », auteur de plusieurs traductions et co-auteur de l’adaptation amazigh de « la guerre de 2000 ans » de Kateb Yacine.

Le chanteur Menad a repris nombre de ses poèmes parmi lesquels « Cebhent tira », « Tabudert », « Hmed Umeri ». il est, aussi, l’auteur de la non moins célèbre « Yemma tedda hafi » interprété par « Tagrawla ».

« Id d wass » (la nuit et le jour) qui s’inspire des multiples inquiétudes vécues par l’auteur lui-même dans les années 1970 en face des mutations que vivait notre pays, est un témoignage sur l’histoire récente de l’Algérie. L’écriture, tantôt dans un verbe simple, un kabyle de tous les jours, exprimant la quotidienneté quasi immuable d’un village, qui n’est pas sans fidélité à la prose Féraouniène, tantôt dans un style recherché, avec des formes poétiques auxquelles l’auteur nous a habituées, pour rendre dans toute sa densité les angoisses d’une jeunesse marginalisée par un pouvoir arbitraire, dans toute son épaisseur le besoin d’un idéal contrarié et dans sa quête de la recherche d’un moi étouffé.

Il est frappant que même dans les descriptions des heurts et malheurs, les plus profonds, les mots restent toujours emprunts de générosité.

La trame, tout à fait ordinaire -l’exploit, c’est ce pas, est de faire de l’extraordinaire à partir de l’ordinaire !- met en scène la vieille Malha, veuve de Chahid, qui après une jeunesse misérable, continue le combat incessant de la vie. Elle est mère de trois enfants.

L’aîné, qui a pu pousser dans ses études, politisé, donc « homme à problème » (d bu cwal) comme l’appelaient les gens de son village, va préférer l’exil. Aux dernières nouvelles, il aurait créé un journal en Tamazight au Canada.

Le second, Mohand Améziane, est travailleur d’usine, sans doute à l’ENIEM (ex. Sonelec) située aux alentours de Oued Aissi. Brave garçon, il usait sa délicatesse à repousser au jour le jour les sollicitations presque gênantes de sa mère à le marier « à une fille d’une famille honorable », comme elle aimait à le répéter. Quant à ses journées, il les passait à faire face aux manigances d’une administration policière qui voulait à tout prix licencier ce jeune homme qui s’occupait des « choses qui ne le regardent pas ».

De la troisième, on sait seulement qu’elle dût se marier un jour et qu’elle « procréa » quatre enfants.

Voilà, une œuvre littéraire dense, qui s’inscrira comme un beau fleuron dans la littérature nationale. Mais au-delà du faisceau de lumière que jette « ID D WASS » sur une période charnière de notre pays, celle des années 70 où une génération entière a du vivre le déni de langue et de culture, c’est l’irréductible volonté de témoigner dans sa propre langue que dit le verbe d’Amar Mezdad, et qui du fait même qu’il soit aujourd’hui imprimé, cela illustre on ne peut mieux, que les interdits, ni même le terrorisme culturel ne peuvent stériliser la création ni astreindre un peuple à ne point écrire sa langue.

La force d’une culture réside en grande partie dans sa création artistique. La culture Amazigh n’échappera pas à cette règle. Son avenir, sa santé ne peuvent se nourrir de l’anathème mais de la qualité et du nombre d’œuvres que produiront ses créateurs. « ID D WASS » fait déjà partie de celles qui compteront.

Merci Mezdad !

SAHEB Hakim

le journal “L’AVENIR”, n° 13 du 15 décembre 1990, p. 17

Retour en haut

Numéro 145 SEPTEMBRE 2026

Tidlisin nniḍen :

Dualite_de_la_revolutionnarisation_ACHILI_Fadila.pdf

La_Langue_berbere_Morphologie_André_basset.pdf

Grammaire_berbere_Rifain_Tamazight_Chleuh_Kabyle.pdf

Textes_Berbères_des_Ait_Souab_Anti-Atlas_Maroc_Jean Podeur_1995.pdf

Isaffen_ugedrur_El_Mostafa.pdf

Dictionnaire_français_kabyle_Huygue_1902-1903.pdf

Dictionnaire_français_kabyle_JB_Creusat_Jordan_Alger_1873.pdf

Dictionnaire_kabyle_français_Huygues_1901.pdf

Une_lecture_dramaturgique_de_Belaid-At-Ali_Ourdia BOURAI.pdf

DICTIONNAIRE-ABREGE-TOUAREG_FRANCAIS_De_Foucauld.pdf

GLOSSAIRE_FRANCAIS_BERBERE_Maroc central.pdf

Les_Kebailes_ Du_Djerdjera_1859_Charles Devaux.pdf

Paroles_de_Touaregs_Vautier_Maguy_1930_1997.pdf

Essai_de_grammaire_berbere_Hanoteau

Introduction_a_la_litterature_berbere_HADDADOU

Textes Berbères des Ait Souab (Anti-Atlas, Maroc)_Jean Podeur_1995.pdf

Tizi_wwuccen_methode_de_langue_berbere_kabyle.pdf

Dictionnaire-français-touareg-E.masqueray-1893.pdf

Menyif_akka wala_seddaw_uZekka_Mohia_Abdellah.pdf

Numérisation du lexique arabo-berbère d’Ibn Tunart - K. Naït Zerad _ S. Lounissi _ S. Djemai.pdf

Essai_sur_la_litterature_des_Berberes_Henri_Basset_1920.pdf

Etudes_sur_les_dialectes_berberes_René_Basset_1894.pdf

Nasserdine_Ait_Ouali_Le_Roman_Kabyle_vol_I_Voix_et_voies_francophones.pdf

Numerisation_du_lexique_arabo_berbere_d_Ibn_Tunart _K.Nait Zerad_S.Lounissi_S.Djemai.pdf

Amazigh_Voice_Vol-25-Issue-1_Summer-2023.pdf

Grammaire-Dialogues-et-Dictionnaire-Touaregs-Tome-1-Motylinski.pdf

LA_BERBERIE_ORIENTALE_SOUS_LES ZIRIDES.pdf

2 numéros de la revue Aguedal contenant la conférence de Mouloud Mammeri sur la Société Berbère :

1) AGUEDAL_3eme_annee-n°1.pdf

2) AGUEDAL_4eme_annee_n°6.pdf

Dictionnaire_de_proverbes_RAM_Edition_Zyriab.pdf

LEXIQUE_ANIMAL_Mohamed_Oussous.pdf

Mehenna Mahfoufi, CHANTS ET POÈMES DE LA KABYLIE DANS LA LUTTE DE LIBÉRATION, pages 1-86

DICTIONNAIRE_FRANÇAIS_TOUAREG_EMILE_MASQUERAY_1893.pdf

Tameddurt_n_Galilei_Bertold_Brecht.pdf, asuɣel sɣur Σ.Mezdad

TEXTES_BERBERES_DANS_LE_PARLER_DES-AIT-SEGROUCHEN_Charles_PELLAT_1955.PDF

LA_VIE_BERBERE_ PAR_ LES_TEXTES_ARSENE_ROUX_1955.PDF

Les grands symboles meditérranéens dans la poterie algérienne_JB_Moreau

SIN-NNI.PDF, par Muḥend-Uyeḥya

Culture_savante_culture_vecue_MAMMERI_Tala

Dictionnaire_Français_Kabyle_Père Huygue_1902_1903.PDF

MUHYA_Sinistri.pdf

BOULIFA_TEXTE_KABYLE_MAJ.pdf

JOURNEE_D_ETUDE_DE_LINGUISTIQUE_BERBERE_LA_SORBONNE_1989.pdf

Akken qqaren medden sɣur Mohia GEB, 1978

Berber Art_Jeanne_d’Ucel_Norman_University_Oklahoma_1942

Dictionnaire_de_proverbes_Remḍan_At_Menṣur_3eme_Edition.pdf

Ageldun-amecṭuḥ_St-Exupery_Tasaɣelt_sɣur Habib-Llah-Mansouri

Aglam-deg-wungal-n-Amer-Mezdad-Ass-nni, sɣur Ferhane Badiaa

TUDERT-IW_Abdellah_Hamane.pdf

RECUEIL_DE_PRENOMS_AMAZIGHS_Md_Akli_HADDADOU.pdf

ITIJ_BU_TCERKETT_Taher_Djaout_tasuqilt_Samir_Tighzert.pdf

La_Babel_du_Ponant_2eme_partie_Ali_Farid_Belkadi.pdf

Aglam_deg_wungal_n_Amer_Mezdad_Ass-nni_FERHANE_BADIAA.pdf

DESCRIPTION_ET_HISTOIRE_DU_MAROC_Leon_GODARD_1860.pdf

APERCU_SUR_TRENTE_TROIS_SIECLES_DE_L’HISTOIRE_DES_IMAZIGHEN.PDF

MUHYA_SI_PERTUF_traitement_de_texte.pdf

Revue Izen Amaziɣ, 3 numéros :

Izen-amazigh3.PDF

Izen-amazigh5.PDF

Izen-amazigh6.PDF

Textes berbères de l’Aurès_ Parler des Ait Frah

Romans et ambiances dans la maison kabyle traditionnelle.pdf

La_Kabylie_Recherches_et_Observations_1833.pdf

Jules_Maistre_Moeurs_et_Coutumes_Kabyles_1905.pdf

Tighermin_yemmeccen_Sari_Med.pdf

MOULIERAS_Auguste_Une_tribu_Zenete_anti-musulmane_au_Maroc_Les_Zkara.pdf

Si_Pertuf_Muhend_Uyehya.pdf

LA_LANGUE_BERBERE_EN_AL_ANDALUS_Md_Tilmatine.pdf

Inédite, une pièce de théâtre de Idir Amer :

Idir_Amer_Ay_Afrux_iferelles.pdf

Inédite, Dom Juan de Molière, en langue kabyle :

DOM_JUAN_LE FESTIN_DE_PIERRE_MOLIERE_SI YEHYA_TASEGLULT-S-UDΓAΓ.PDF

Dictionnaire_Francais_Berbere_Antoine_JORDAN.PDF

Les_Cabiles_et_Boudgie_F.PHARAON_Philippe_libraire_Alger_1835.PDF

Tidmi tamirant, n°2, 1990

Habib-Allah_Mansouri_Inventaire_des_neologismes_amazighs.pdf

Ddem_tabalizt-ik_a_Mu_Kateb_Yacine, version bilingue

Ad lemmdeɣ tamaziɣt  n Hamek : http://www.ayamun.com/adlis-usegmek.pdf

Belkacem Bensedira_Cours de langue kabyle_Adolphe Jourdan_1887

JM_DALLET_LE_VERBE_KABYLE_FDB_1953.pdf

AMAWAL_TUSNAKT_H.SADI_1990.pdf

CHANTS_BERBERES_DE _KABYLIE_Jean_AMROUCHE_CHARLOT_Ed.1947.pdf

OUARGLA_M.JARDON_J.DELHEURE_Tome1_FDB_1971.pdf

OUARGLA_M.JARDON_J.DELHEURE_Tome2_FDB_1971.PDF

Plus de livres dans notre rubrique  Téléchargement :

http://www.ayamun.com/telechargement.htm

Retour en haut

Numéro 145 SEPTEMBRE 2026

Timezdeyt-nneɣ :

Eclipse : Asmi d-iɣli yiḍ deg uzal !

sɣur Aumer ULamara

in Le Matin d’Algérie 12/08/2026 

« Igen yiṭij », d isem swayes semman imezwura yal tikkelt i yeffer yiṭij deffir waggur n tziri. Ur as-gin isem s tmaziɣt acku ur ẓrin, ur ssinen ansi d-kkant tillas-nni di tnemmast n wass (11h).

D ayen ur ssinen, d ayen iwumi fkan kan isem n ‘’nnger’’, n tguni n yiṭij ara d-iglun s nnger n tmurt, ma texsi tafat n yiṭij.

Deg udrar, akkin di tama n Tuǧa (Tuga?), yiwen iṭṭef-d awalen i yas-d-iḥka jedd-is, d ayen i d-iṭṭef sɣur baba-s netta. Izmer ad yili d tin n 1905 (30/08/1905) :

- « D azal, nella di taddart. Ur nuki armi neẓra tafat tselles, terreẓ tafukt deg uzal qayli, iteddu ad d-iɣli yiḍ deg uzal. D ayen issewhamen. Tenhewwal tmurt. Ur neẓri amek, yal yiwen immeɣ ɣer wayen izemren ad yeg ssut akken ad d-issaki iṭij i yegnen.

Di yal afrag, di yal axxam d ssut i d-iffɣen : d tiɣratin n tlawin seg uxxam ɣer wayeḍ, d abarud n ibeckiḍen, d abendir ikkaten, d yal tiwuɣa n warrac yugaden, d yal deɛɛa n lxir n imeqqranen, « A Rebbi di laânaya-k ! A Rebbi di laânaya-k ! A rebbi ejber tamurt ! A Rebbi di… ! »

Klipes n 1999.

Asmi teḍra tin n 1999 (11/08/1999), nella di taddart, teččur tejmaât ; llan wid d-issasen nwaḍer-nni tiberkanin swayes nezmer ad nẓer iṭij mi itelles.

Yal yiwen acu d-iḥekku, Ameqqran illa yessusem kan, ifka-d tameẓẓuɣt, syin ifra-d awal :

•               S klipes-agi i d-rnan, ad hudden ayen d-iqqimmen di tmurt ! (i netta, d adabu i d-isnulfan klipes-nni di tallit n irebraben inselmen).

Din kan, ur nuki, iga-yas isem : Klipes.

Maca tbeddel tallit, tennerna tmussni, ẓran akk medden mačči d taguni n yiṭij : ur llint teɣratin di taddart, ur illi ubarud, ur telli tyita di yal abendir neɣ adendun.

Aumer U Lamara

Timerna / Notes :

1. L’éclipse solaire totale du 30 août 1905 a duré un maximum de 3 minutes et 46 secondes de totalité le long de sa ligne centrale.

En Algérie, la durée exacte de l’obscurité totale variait légèrement selon la commune d’observation :

À Souk Ahras, l’une des stations d’observation historiques majeures en Algérie, la totalité a duré environ 3 minutes et 30 secondes.

À Skikda), les expéditions scientifiques internationales ont pu observer la phase totale pendant près de 3 minutes et 35 secondes.

L’événement complet (incluant les phases partielles avant et après le blocage complet du Soleil) a duré au total plus de 2 heures et 30 minutes

lematindalgerie.com

Eclipse : Asmi d-iɣli yiḍ deg uzal ! - Le Matin d’Algérie

« Igen yiṭij », d isem swayes semman imezwura yal tikkelt i yeffer yiṭij deffir waggur n tziri. Ur as-gin isem s tmaziɣt acku ur ẓrin, ur ssinen ansi d-kkant tillas-nni di tnemmast n wass (11h).

Retour en haut

Numéro 145 SEPTEMBRE 2026

Taɣuri _ Lecture :

Les magots #vampires neɣ Ibkan Ileɣdimen

amagrad sɣur Farid Imenagh, 10 juin 2026

Une image
          contenant texte, livre, Publication, Couverture de livre
          Description générée automatiquement

 

D ungal n umaru DALLY WOOD s tutlay tafransist, syin akin yettwasuɣel ɣer tutlayin: Tagnizit akked taɛrabt.

Akken i t-id-isuɣel Hamza Sahoui ɣer tmaziɣt s usezwel : Ibkan Ileɣdimen.

Di tazwara riɣ ad snemreɣ Ḥamza Saḥwi ɣef tsuqilt i as-iga i wungal-a ɣer tmaziɣt acku yefka tagnit i waṭas imɣriyen ad ɣren ungal-a, rnu ɣer waya yerna-d ungal amaynut i tsekla tamaziɣt aladɣa s tewsit-a n ullis asugnan ur neṭṭuqqet ara deg tira-nneɣ.

Deg wayen yerzan tira s timmad-is mass Ḥamza Saḥwi yefka-as rruḥ d uɣanib igerrzen armi win ara iɣren Ibkan ileɣdimen s tmaziɣt ur ittḥulfu ara d ungal n tsuqilt.

Ayagi akk mebla ma nettu ilugan n tira yettwaqadren akken tuɣ tannumi #teẓrigin_n_Talsa. Rnu ɣer waya awalnut i yessemres yefka-d akk azal-is tefransist ddaw yal asebter ayen ara yessazlen asemres n umawal gar yimeɣriyen.

Syin akin ad snemreɣ amaru DALLY WOOD i d-isersen ullis asugnan ɣer yirebbi n tmurt n Leqbayel acku tawsit-a nennum-itt kan deg wakal aberrani urǧin nwala adlis n tussna tasugnant ineḍruyen-is di Ǧerǧer, deg At yanni. DALLY WOOD yeɛrek gar twaɣit n COVID iḥuzan tamurt d tedyant n tmes yeččan tamurt n Leqbayel aseggas n 2021, s udlis-a isken-d daɛwessu tesɛa twennaḍt mi d-tger ttar deg yimdanen i as-izelfen udem, ayen yeǧǧan ibkan n tewsit Magot yettidiren deg temnaḍt Ǧerǧer ad ten-yeṭṭef llaẓ alma sawḍen ad ččen azɣnenna dɣa ad uɣalen d ileɣdimen ara iḥemmlen idim, ad ten-yawi lebɣi n ttar deg umdan, ad d-ɛummen ɣef tuddar win d-mlalen ad tkerrcen ad yuɣal d aleɣdim.

Leqbayel am wakken uɣen tannumi: yal mi ara sen-teḍru twaɣit ttkalayen kan ɣef ddreɛ-nsen, at tuddar sekkren tajmaɛt amek ara qablen taswiɛt, dɣa sbedden-d tarbaɛ n yirgazen ara iqablen tawaɣit-a n yibkan ileɣdimen iẓeddmen ɣef tuddar ttkerricen-ten ttuɣalen am nutni. Ayen iɣef ur bnin yiɣwaɣen yeṭṭfen abrid ɣer tleṭṭaṭ d yiwet n tlemẓit iwumi qqaren Silya d yekkren ad teddu yid-sen akken ad tsellek talsa seg wayen d-iḍerrun. Di tazwara iɣwaɣen sakden Silya s tiṭ meẓẓiyen ɣer taggara d nettat i ten-d-yessuksen gar yineccaben n Rebbi n yileɣdimen MACOVID i yeggulen ad yerr amaḍal s lekmal-is d aleɣdim.

Amaru n wungal yewwi-aɣ, yerra-aɣ, gar usugen n yileɣdimen, d tilawt n wakal deg yismawen n wadeg am At Yani, Ǧerǧer, Taleṭṭaṭ, d yismawen yimdanen am Silya, Dali ... Mebla ma nettu taqṣiḍt n Tayri yellan gar Silya d Dali. Tayri yefkan tabɣest i Silya ad tnamer imdanen yebɣan ad snegren ileɣdimen s lbumbat, acku win tḥemmel ḥuzan-t tkerrac yuɣal d aleɣdim ɣef waya tebɣa ad d-taf tifrat iwakken imdanen akk yuɣalen d ileɣdimen ad asen-yekkes wayen ten-iḥuzan ad d-uɣalen ɣer laṣel-nsen, d imdnen. Tbedd deg wudem n yileɣdimen tennuɣ yid-sen tqubbel arebbit-nsen MACOVID tessew-as asafar akken ad yeḥebes wayen iḍerrun deg umaḍal anda imdanen ttuɣalen d ileɣdimen ...

Ma d taggar, yiwen ur tt-yurǧa ula d nekk, ɣef waya, ad awen-tt-ǧǧeɣ d tuffirt i wid ara yeɣren ungal-a.

Farid Imenagh 10-06-2026 ...✍️

Retour en haut

Numéro 145 SEPTEMBRE 2026

Les poèmes : 

Kra n Temdeyezt talmanit

i d-yesuɣel umedyaz Ziri At-Mɛemmeṛ

Erlkönig

(Johann Wolfgang γon Goethe)

Qebbaḍ lerwaḥ

Anwa-t wemnay-inna i s-d-yerran ssira i uεudiw-is deg iḍ-agi n waḍu?

D baba-s d mmi-s iɣef la yettsuḍu;

Yessers-d aqcic deg iciwi-s,

Iɣumm-it-id s tecḍaṭ ubernus-is.

 

« Ini-yi-d a mmi, d acu yerran akka udem-ik d awraɣ? »

« Nnaγ a ba! Ur twalaḍ ara qebbaḍ lerwaḥ-agi la d iyi-d-yettgabaren am ubaraɣ?

Qebbaḍ lerwaḥ s ucebbub-is imkerteṭṭi am win n tewkilt? »

« Xaṭi, xaṭi a mmi, allen-ik d azaylal i la ttwalint.

« Kker ay aqcic abaḥan, kker ad tedduḍ yid-i tura!

Turarin yelhan, ad tent-turareḍ yid-i merra;

Kra n tjeğğigin tizerreqmaniyin ad tent-in ɣef yiri n wasif;

Yemma ɣur-s icettiḍen n wuraɣ yezzuzufen lḥif »

« Wa ba, wa ba, tesliḍ-as i wesbecbec-is d-iṣeggem,

Qebbaḍ lerwaḥ d wayen akk d iyi-ṛeggem? »

« Ur ttagad, ur ttagad ammi, ala!

D aḍu-yagi kan i la yettsuḍun ger isekla »

« Ay aqcic uḥdiq, yak triḍ ad tedduḍ yid-i kan?

Yessi tuɣ-itent la k-ttrağunt yakan;

Yessi ad k-derrzent tawsa

Ad k-zzuznent s ccḍeḥ, ccna d teḍṣa ».

 

« Wa ba, wa ba, ur tent-twalaḍ ara s agemmaḍ

Yessi-s n qebbaḍ lerwaḥ deg wadeg-inna aberkan asemmaḍ? »

« A mmi, a mmi, ur ddreɣleɣ ara:

Ayen d-tenniḍ segmi ulac-it, ur t-walaɣ ara »

« Ḥemmleɣ-k, ccbaḥa-k tettseḥḥir;

Imi ur d ak-yehwi s leḥkar, ad k-ddmeɣ s udebbuz d lḥir »

« Wa ba, wa ba, la d iyi-tberren afus tezzuɣur deg-i!

Teqreḥ-iyi nezzeh tmettant-agi! »

Argaz yerra-yas ssira i uεudiw d aqlaqal,

Yeẓmeḍ mmi-s yeqquren am ubuqal,

Yessaweḍ-it s amejjay ɣas yeqqel semmeḍ;

Deg iɣallen-is i d as-yewweḍ sanda ara naweḍ.

 

 

Das Alter (Johann Wolfgang γon Goethe)

Temγer

Temγer am wergaz uḥdiq:

Ur yessrus ara iḍarren-is ula deg iseqqif n medden

Alamma yessawel-asen yakan;

Nutni dγa ulac anwa ad as-yinin: Yya-d kcem-d!

Netta daγen ulac d acu i yerẓagen fell-as di ddunit

Am ugani n wemnar.

Asmi ad as-taweḍ tfidi s iγess,

Ma iga aṭas, ad tafeḍ yesneḥneḥ,

Sakin ad asen-yedderbez i medden γer tlemmast n tγerγert.

Dγa imiren ad as-inin akk:

„Aḥlil, aḥlil, atan ugeswaḥ-agi daγen yekcem εemrayen!“

Wenn sie trinkt, fällt sie in jedes (Bertolt Brecht)

Mi tt-tesddenden, ulac win ur tt-nezzuɣer

Mi tt-tesddenden, ulac win ur tt-nezzuɣer

Mi ara d-tuɣal γer leεqel-is, yiwen ur izemmer ad tt-imasi

Imiren teqqar: Ala yiwen wergaz i teḥwağ

Argaz-agi d nekk. Aya igerrez almi dayen kan.

Sḥassfeɣ nezzeh imi ur tezmir d acu ara texdem!

Mi tt-tesddenden, ulac win ur tt-nezzuɣer.

Tidet kan, d tawaɣit yid-s tagi

Taddart akk tesla s tidak-is.

Yerna yal win ara yeṭṭṣen yid-s

Ad tafeḍ d win ideg ur d as-d-tewqiε ara yakk lmeεna.

D ayen-nniḍen akk: D win iwumi tekreh ula d rriḥa-s.

Mi tt-tesddenden, ulac win ur tt-nezzuɣer.

Taggara tenna-k, „ur ttuɣaleɣ d taneqlet n webrid

Win d-iεeddan ad ixerref“

Tanemmirt-ik a Rebbi, tfaq tura d yiman-is

Maca, ayagi yerwi allaγ-iw:

Mi twala kra n yiwen d as-yeččuren tiṭṭ

Ad as-terrs daɣen i tissit

Mi tt-tesddenden, ulac win ur tt-nezzuɣer.

 

 

Ich habe gehört, ihr wollt nicht lernen

(Bertolt Brecht)

Sliγ tugim kra yellan d leqraya

Sliγ tugim kra yellan d leqraya

Ad iniγ: Twala-ken-id

Tameddit-nwen teḍmen i tt-tettwalim

Qeεɛden-awen-tt imawlan

Ugur ur ken-yekkat

Ur k-terri tmara ad teγreḍ

Qqim kan ihi akken telliḍ

 

Akken sliγ daγen

Ur yelli lettkal γef tegnatin n wass-a

Lḥaṣul ma yeḍra-d kra

Atan yella yemḍebber-ik

Ara k-yemmalen abrid

Akken ur k-yettxaṣṣa wacemma

Γran-d γer widak

Yessnen tamusni

D-yettafen ddwa i yal d aṭṭan

Di yal lawan

 

Seg wakken deg waṭas yid-sen i llan

Ur teḥwağeḍ ara ad tessemḥiḥdeḍ ula d aḍad-ik

Tidet kan, lemmer mačči akka ay tella

Talli a k-terr tmara ad teγreḍ

 

 

Das Lied γom Klassenfeind

(Bertolt Brecht)

The Song of the Class Enemy

Asmi akken lliγ d amecṭuḥ

Ula d nekk s aγerbaz kecmeγ

Lemdeγ-d aṭas, mačči ciṭuḥ

Maca, ixuṣṣ kra i d as-xemmemeγ

Yiwen wass ttuγ ur gliγ s weγrum

Wiyaḍ wwin-n učči s umergaz

Dγa si tin i d-γriγ ahdum

Ɣef wemdan d webγaḍ umeddakel uγerbaz

Uγaleγ ḥeṣleɣ ger wacimi d wacu ssneγ

Mi walaγ aceqqiq ila umaḍal la d-yettḍilli

Yerna ad yeqqim gar-aneγ                                                             

Acku ageffur seg usawen d akessar i d-iγelli

Asuɣel umedyaz Ziri At-Mɛemmeṛ

 

 

Retour en haut

Numéro 145 Septembre 2026       

LES RUBRIQUES :

ACCUEIL         INDEX  GENERAL     NUMEROS PARUS  LIBRAIRIE      TELECHARGEMENT  SITES FAVORIS

           

Retour en haut

Adresse de messagerie électronique :  ayamun@Hotmail.com

Adresse Web : http://www.ayamun.com/

Retour en haut

tanemmirt, i kra iẓuren « ayamun, cyber-tasγunt n tsekla tamaziɣt » akked wid i d-yefkan afus.

ⵜⴰⵏⴻⵎⵎⵉⵔⵜ, ⵉ ⴽⵔⴰ ⵉⵥⵓⵔⴻⵏ “ⴰⵢⴰⵎⵓⵏ, ⵛⵢⴱⴻⵔ-ⵔⴰⵙⵖⵓⵏⵜ ⵏ ⵜⵙⴻⴽⵍⴰ ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ” ⴰⴽⴽⴻⴷ ⵡⵉⴷ ⵉ  ⴷ-ⵢⴻⴼⴽⴰ, ⴰⴼⵓⵙ.

 

Retour à Bienvenue

@Copyright  ayamun 2000                    Dernière révision :  26/09/2026