9
ème année

1°)
Le
texte en prose :
Tukkist tis-snat
seg wungal «Tullianum, taggar n Yugurten» sɣur Ulaɛmara 2°) L'article
: Présentation du
roman « Tullianum,
taggarar n Yugurten » par
l’auteur, Ulaɛmara 3°)
La
conférence :
Ali
Sayad
, "Cherif Kheddam ou le dit par le doigt" 4°)
Le poème : Hadjira
Oubachir, ay aqcic a gma ay aqcic
Sommaire:
Numéro 37 Janvier 2009
Tukkist seg “TULLIANUM, taggara n Yugurten” ungal sɣur Ulaâmara
tizrigin Zama, isebtaren 17-23
Tallit n
Albinus Postumius
*
Ur negguni aguren ass-mi nesla izger d jiniral Albinus
s weglaf n
laâskeṛ. Yal asafar n imenγi igla d yes. Acḥal d ababuṛ
id iççuṛ
akken ad
isemγer tṛad. Yides idda d gma-s, Aulus. Mi yaγ d sawḍen
awal wid
illan di tmurt n Carthage, suffγeγ awal i yal tamurt. Ass n
tṛad
yusa d.
Ussan
imezwura, Iṛumyen bdan suffuγen d tuccar nsen, tikwal da
,
tikwal
din. Teddun am aṛẓen nni n teγrast. yiwen wass ad qqsen
tiγremt, igran, neγ tiliwa. Ansa kkan d aγilif, ala lmut, idammen akw
d imeṭṭawen
i d teǧǧen γer deffir. Nitni teddun, nelwni tikwal
ngezzem
asen abrid, tikwal neǧǧa ten ad zrin. Tiṭ nneγ newkni,
nebγa a nẓer amek tikli nsen. Axbacen nni nsen, iban ed ur illa d
abrid
nsen nitni. Iban d abrid n tiḥḥerci. Acku Ṛuman, ma yeqsed
tamurt, d nger. Di tallit ni, nek ẓriγ ayen ilan di tyezmert n Ṛuman,
acḥal n
yergazen i yellan, ma d nitni ur ẓran acḥal n yergazen i
zemreγ ad d sdukkleγ i tṛad. Ɣef aya, di yal timlilit yidsen, tefkeγ
asen kan
ayen iwulmen aken a ten qablen. Widen d igwran ugar.
Ansa d
ffγen, ad d afen imaziγen zdat nsen, neγ ad ḥlellin deffir
nsen, zun teffγen d si tmurt n wadda. Ansa kkan ad afen Imaziγen
zwaren
ten γer wemkan. Nedda yasen ddac ddac, armi ççan tiγrit di
yal
tama. Qbel ad akwin ansa i yasen d tekka tyita, imaziγen uffgen,
ffγen annar imenγi. Nedda yasen am tasna n waṛẓen, tuqqsa γef
tikkelt,
affug γef tikkelt. Tewḍ ed tegrest, iγli d usemmiḍ, tṛad ifra.
Laâskeṛ
n Ṛuman uγen amkan nsen. Di tallit nni, akken
iẓra Albinus
16
tetraḥ ṛẓaget, teteddu γer uqerru-s, yuγ abrid, yuγal γer Ṛuma. Di
Tmazγa, iǧǧa gma-s, Aulus, ad iḥkem laâskeṛ is.
Di Ṛuma
terwi garasen. yal tama tekkat akken ad teṭṭef Senat. Ur
fran,
teqqim akken texrez. Tafrent ur d tezmir ad d tili. DI Tmazγa,
Aulus
isla amek tella di Ṛuma. Ikker, wissen ibγa ad izwir ad ikfu
tṛad
akken ad yawi iseγ i yiri-s, neγ ibγa kan ad d isuffeγ tuccar is, di
yennayer
n tegrest d usemmiḍ, isuffγ ed laâskeṛ is akken ad nnaγen
yidneγ. Abrid is amezwaru γer teγremt n Sutul.
Mi nesla
s tedyant nni, nuzzel akken ad as d neg afrag i Sutul. Qbel
a naweḍ,
nemlal deg webrid widen uzneγ akken ad d awin isalan si
Sutul.
Tiγremt teṭṭef, tefreg. Aulus ur izmir ad ikcem. zzin
as i
teγremt acḥal n wuḍan d wussan, nekwni negguni d si tγaltin.
Anekcum
ibγa ad ikcem tiγremt, tigwdi yugad ad yaẓ γer zdat. Yuki
yas d
taqerḥant. Mi neẓra akken, nniγ asen i wden illan yidi : a
neddu a
nqeṛṛeb γures, a t id nesselqeḍ netta d laâskeṛ is γer
wennar
ilaqen ; syen a nẓer ma d imenγi i γef iteddu Aulus, neγ d
askan n
tezmert kan. Illa deg wawal n zik : "ma tseγleḍ, ewwet ! Ma
yella ur
tezmireḍ, ur sγal !
Ayen
wumi zwareγ, fkiγ widen ikecmen ger laâskeṛ n Aulus. Yal
tardast
i ddan, yiwen segsen ad aγ d isiweḍ ayen illan, anida llan, d
wayen
nnan. Tga yaγ zun garasen i nella.
Tameddit
n wass, Aulus d laâskeṛ is gan agraw ad nsen deg yiwen
wegwni.
Agwni nni zzint as d tawrarin si yal tama. Amkan ni nessen
it,
nessem iberdan is. Akken d iγli yiḍ, usan d γurneγ wid nneγ
sawḍen aγ awal, dγa nniγ asen i ccifan illan yidi :
17
-
"A wen d iniγ awal. Acḥal n wussan aya i nessensar i Aulus.
Newkni neẓra ayen illan, netta ur iẓri. Di tṛaḍ d axḍaf, win iwten d
amezwaru
i yezwaren γer miḥlal. Tamsalt n Aulus a t
nefru ass-a. A
nekcem
deg yiḍ tagrurt is. Yal yiwen segwen ad ikker ad iheggi
laâskeṛ
is".
Ɣas ẓran
imenγi n yiḍ ur illa d tanumi nneγ, taggara ẓran ilaq aγ a t
nefru.
Mi d nniγ awal iw susmen, yal yiwen ikker ad iheggi wid
ines.
Tiremt
nseggem idurra, d abrid γer tekwant anida iffer
Aulus akw d
laâskeṛ
is. Nedda yas xmat xmat, awal ur illa. Nekka yasen d s
ufella,
nezzi yasen, ur illa wanida a rewlen.
Mi ẓriγ nezzi d akw i terbaât, neγli fellasen am akken tγelli tmedda
γef wewtul. Qbel ad a akwin ad ẓran ayen iḍran
yidsen, nekwni
nesserwet
asgwen deg gnen. Ur ẓran ad rewlen neγ ad kkren ad
wten γef yiman-nsen. Nadam, aâggu n tikli acḥal n wussan akw d
wesduqqes
nni, abrid nsen d anejli akka d wakka. Ikker herwel
ameqran
deg wennar nni. Amur ameqran segsen rewlen, dduklen
γer yiwet tewrirt illan nnig wemkan nni. Nurez
Aulus, laâskeṛ neǧǧa
ten ad
nesren. Yuγ lḥal nezzi d akw i tmurt nni. Teḍra yid-sen am
iγerdayen deg wmeṛdax. Aulus nurez it, atmaten is ur illa anida a
rewlen.
Mi yuli wass, sutreγ as i Aulus a ten nefru.
Si
tlemmast n yiḍ, si mi i yasen nekcem annar, nezzi yasen, nek
refḍeγ srusuγ amek i d ixef is temsalt agi. Ayen bγiγ nek, d abrid n
tifrat nekwni akw d Ṛuman. Imenγi n wass-a, nek bγiγ ad irnu
tardast
i tifrat. Tella daγ tayeḍ ; γurneγ axsim ma yeγli, iwweḍ
tamurt, ixnunes, argaz n tissas ur as irennu
tiyita. Akken i yas ddiγ i
Aulus,
nniγ as :
18
- Tusam
d ad aγ tennaγem di tmurt nneγ. D kenwi i d izegren ilel,
tkecmem
d Tamazγa nneγ. Nekwni ur nebγa tṛad d ṚṚuman ; i
nessarem
kan d talwit, yal yiwen ad iqqim di tmurt is, ad iqqim di
tlisa s.
Taggara tesseflem d acḥal n laâskeṛ ad tgem tṛad deg wakal
nneγ. Keç a Aulus, uγal γer tmurt ik, siweḍ awal iw i Senat di Ṛuma.
Ɣreγ i sin nneγ ṭṭfen ixtucen, sutreγ asen ad bedden, ad gen
tawwurt
garasen.
Seγleγ as i Aulus d amezwaru,
idda d s leḥder, ikna, izra
ddaw
ixtucen nni. Syen, wa deffir wa, Iṛumyen nni, zran di tewwurt
armi d aneggaru. Neǧǧa ten uγalen γer Utique.
Mi yewweḍ wawal n twaγit iḍran γer Ṛuma, ikker
degsen uferfud
dinna.
Awal nsen yiwen kan :"Amek d tella tifrat d Yugurten, amek
Aulus
ifka awal n Ṛuma, netta i yugaden ad immet, yugad ad iwwet
s yiγil ilmend yessers ajenwi ines. Awal n Ṛuma ala Senat i izemren
a t
yefk. Aulus nni i yaγ d iwwin laâṛ, awal is ur degs azal."
Albinus,
dadda-s n Aulus iẓra tadyant n gma-s γer yixef is i tezmer
ad d
teddu, iseḥma awal akken Senat a t ifru, ad yernu laâskeṛ γer
Tmazγa. Di tmerwi nni, Senat igguma ad idu deg wawal n Albinus,
ad yernu
laâskeṛ. Albinus inneγwna, txerb as nniya, syen
yuγ abrid
n
Tferka, ikcem γer Utique.
Nnan, mi
d yusa kan si Ṛuma, γas di tlemmast n tegrest, ibγa ad d
isuffeγ laâskeṛ is akken ad yerr
ttaṛ n gma-s. Mi yefhem tawaγit deg
llan
laâskeṛ nni, yugad ad yeçç tiyita tis snat. Isers iman-is, igguni
ass-is.
Tadyant nni terna d fellaγ aferfud. Di Ṛuma cudden arkasen akken
ad d
rren ttaṛ, Albinus ihegga iman-is, nekwni neqqim, newhem
amek i d
ixf is. Abrid is iban anida i teteddu. Tilufa n ¨Ṛuman nessen
19
itent acḥal
aya. Di tazwara kann suffγeγ aberraḥ i twizi tameqrant ;
yal
tamurt ad d tefk irgazen.
Ayen i
yaγ ixulfen nekwni akw d Ṛuman d wagi : nitni sbedden
tamurt
nsen γef tejmaât n Senat, adabu illa, laâskeṛ illa. Yal
tikkelt a
sen d teγli taluft, d timerna kan i d rennun i wayen iheggan.
Nekwni
di Tmazγa, ur teddunt akken. Nnig laâskeṛ i yellan yidi seg
yixef γer yixef useggwas, amur ameqran d ifellaḥen i d itekkren ma
yili
uberraḥ i tṛad. Yugar deg-sen i yuγen tanumi d uqabac, i yuγen
tanumi d
ujenwi neγ d uneccab. Ɣas akken, yal yiwen deg-sen mi
yebges,
zun d izem. Ɣas d ifellaḥen, nitni yal ass heggan akken ad
wten γef tmurt nsen. Ma d tiyita n Ṛuman, tikwal alamma tewweḍ
γer talast i d teffken udem. Acengu, γursen, d win kan d ikecmen
tilisa n taddart nsen. Tuγal-ed tmuγli nsen ansi d uγalent tlisa n
wakal n tiγremt nsen. Ɣusen, win d ikecmen Tamazγa, skud ur d
iwwiḍ
akal nsen, am zun ur illa.
Amur
ameqran n tikli akw d tazzla, tedduγ ten akken ad fruγ tilufa n
imenγiyen gar-asen. Mi tefra yiwet ad d tlal tayeḍ. Akka yal tamurt,
yal
tallit. Tikwal γef tkessawt, tikwal γef waman n wasif, tikwal γef
wulac neγ γef wawal ger sin imdanen. Mi tekker tmes, ugar i d
irennun
i cwal id ikeçmen i tifrat. Akka i d at tmurt nnaγ.
Mi fran
di Senat n Ṛuma, Albinus ad yuγal γer tmurt is akken ur d
irra ttaṛ,
d Metellus i wumi d fkan ad ibedd γef Tmazγa. Tamurt
nnaγ, nitni sbedden as d aqerru di Ṛuma, am zun d ayla nsen !
20
…..
Tallit n Marius
*
Yiwen
wass yusa yaγ d wawal ; ikka d si Senat di ¨Ṛuma : Marius
ittwafren,
yuγal d netta i d consul (jiniral) n Numidya deg
wemkan n
Metellus.
S wawal
nni nefhem s uzuγer nni izuγur irennu Metellus. Si tazwara
ziγ d asedhu kan i yaγ isedhuy ; tamsalt teffeγ as afus.
Nefhem
daγ Ṛuma ur ibeddel tamuγli-s γef tmurt nneγ. Ilmend deg
ad d
llin tiwwura, ad d aznen γuri akken ad d naf tifrat,
nitni fernen
win ad
iseḥmun tṛad ugar γef Metellus. Marius ssneγ t di tṛad n
Numance,
d aâsekriw deg idammen, d argaz n wawal. Fehmeγ, ad
as nuγal i temsalt s wadda.
Di
tefsut d yusan i nesla iwḍ ed Marius γer Utique. Ass-mi d yusa,
Metellus
tuγ it izger akin, yuγal γer tmurt is.
Mi d iweḍ
kan Marius, yuγ abrid n tṛad. Sibda iseggem laâsker is,
isdukkel
wid illan akw d wid i d irna, iffγ ed si Utique, izegr ed
tilisa,
ibda
tikli di tmurt n Tmazγa.
Amennuγ mgal Metellus ifka yaγ d abrid a neḍfeṛ di tallit tamaynut
mgal
Marius. Di tazwara negguni ad ifreq laâsker is. Neǧǧa ten