ayamun  CyberRevue de littérature berbère

 

9 ème année

Numéro 37  Janvier 2009

Retour à Bienvenue

 

Sommaire

                           

Sommaire:            

1°) Le texte en prose : Tukkist tis-snat seg wungal  «Tullianum, taggar n Yugurten»  sɣur Ulaɛmara

2°) L'article : Présentation du roman  « Tullianum,  taggarar n Yugurten »  par l’auteur, Ulaɛmara

3°) La conférence : Ali Sayad ,  "Cherif Kheddam ou le dit par le doigt"

4°) Le poème : Hadjira Oubachir, ay aqcic a gma  ay aqcic

 

5°) Adresse de messagerie électronique                  

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Retour en haut

 

Numéro 37    Janvier 2009                                                                                                      

 

Le texte en prose:

 

Tukkist  seg TULLIANUM, taggara n Yugurten  ungal sɣur Ulaâmara

 tizrigin Zama, isebtaren 17-23

 


Tallit n Albinus Postumius

*

Ur negguni aguren ass-mi nesla izger d jiniral Albinus s weglaf n

laâskeṛ. Yal asafar n imenγi igla d yes. Acḥal d ababuṛ id iççuṛ

akken ad isemγer tṛad. Yides idda d gma-s, Aulus. Mi yaγ d sawḍen

awal wid illan di tmurt n Carthage, suffγeγ awal i yal tamurt. Ass n

tṛad yusa d.

Ussan imezwura, Iṛumyen bdan suffuγen d tuccar nsen, tikwal da ,

tikwal din. Teddun am aṛẓen nni n teγrast. yiwen wass ad qqsen

tiγremt, igran, neγ tiliwa. Ansa kkan d aγilif, ala lmut, idammen akw

d imeṭṭawen i d teǧǧen γer deffir. Nitni teddun, nelwni tikwal

ngezzem asen abrid, tikwal neǧǧa ten ad zrin. Tiṭ nneγ newkni,

nebγa a nẓer amek tikli nsen. Axbacen nni nsen, iban ed ur illa d

abrid nsen nitni. Iban d abrid n tiḥḥerci. Acku Ṛuman, ma yeqsed

tamurt, d nger. Di tallit ni, nek ẓriγ ayen ilan di tyezmert n Ṛuman,

acḥal n yergazen i yellan, ma d nitni ur ẓran acḥal n yergazen i

zemreγ ad d sdukkleγ i tṛad. Ɣef aya, di yal timlilit yidsen, tefkeγ

asen kan ayen iwulmen aken a ten qablen. Widen d igwran ugar.

Ansa d ffγen, ad d afen imaziγen zdat nsen, neγ ad ḥlellin deffir

nsen, zun teffγen d si tmurt n wadda. Ansa kkan ad afen Imaziγen

zwaren ten γer wemkan. Nedda yasen ddac ddac, armi ççan tiγrit di

yal tama. Qbel ad akwin ansa i yasen d tekka tyita, imaziγen uffgen,

ffγen annar imenγi. Nedda yasen am tasna n waṛẓen, tuqqsa γef

tikkelt, affug γef tikkelt. Tewḍ ed tegrest, iγli d usemmiḍ, tṛad ifra.

Laâskeṛ n Ṛuman uγen amkan nsen. Di tallit nni, akken iẓra Albinus

16


 

tetraḥ ṛẓaget, teteddu γer uqerru-s, yuγ abrid, yuγal γer Ṛuma. Di

Tmazγa, iǧǧa gma-s, Aulus, ad iḥkem laâskeṛ is.

Di Ṛuma terwi garasen. yal tama tekkat akken ad teṭṭef Senat. Ur

fran, teqqim akken texrez. Tafrent ur d tezmir ad d tili. DI Tmazγa,

Aulus isla amek tella di Ṛuma. Ikker, wissen ibγa ad izwir ad ikfu

tṛad akken ad yawi iseγ i yiri-s, neγ ibγa kan ad d isuffeγ tuccar is, di

yennayer n tegrest d usemmiḍ, isuffγ ed laâskeṛ is akken ad nnaγen

yidneγ. Abrid is amezwaru γer teγremt n Sutul.

Mi nesla s tedyant nni, nuzzel akken ad as d neg afrag i Sutul. Qbel

a naweḍ, nemlal deg webrid widen uzneγ akken ad d awin isalan si

Sutul. Tiγremt teṭṭef, tefreg. Aulus ur izmir ad ikcem. zzin as i

teγremt acḥal n wuḍan d wussan, nekwni negguni d si tγaltin.

Anekcum ibγa ad ikcem tiγremt, tigwdi yugad ad yaẓ γer zdat. Yuki

yas d taqerḥant. Mi neẓra akken, nniγ asen i wden illan yidi : a

neddu a nqeṛṛeb γures, a t id nesselqeḍ netta d laâskeṛ is γer

wennar ilaqen ; syen a nẓer ma d imenγi i γef iteddu Aulus, neγ d

askan n tezmert kan. Illa deg wawal n zik : "ma tseγleḍ, ewwet ! Ma

yella ur tezmireḍ, ur sγal !

Ayen wumi zwareγ, fkiγ widen ikecmen ger laâskeṛ n Aulus. Yal

tardast i ddan, yiwen segsen ad aγ d isiweḍ ayen illan, anida llan, d

wayen nnan. Tga yaγ zun garasen i nella.

Tameddit n wass, Aulus d laâskeṛ is gan agraw ad nsen deg yiwen

wegwni. Agwni nni zzint as d tawrarin si yal tama. Amkan ni nessen

it, nessem iberdan is. Akken d iγli yiḍ, usan d γurneγ wid nneγ

sawḍen aγ awal, dγa nniγ asen i ccifan illan yidi :

17


 

- "A wen d iniγ awal. Acḥal n wussan aya i nessensar i Aulus.

Newkni neẓra ayen illan, netta ur iẓri. Di tṛaḍ d axḍaf, win iwten d

amezwaru i yezwaren γer miḥlal. Tamsalt n Aulus a t nefru ass-a. A

nekcem deg yiḍ tagrurt is. Yal yiwen segwen ad ikker ad iheggi

laâskeṛ is".

Ɣas ẓran imenγi n yiḍ ur illa d tanumi nneγ, taggara ẓran ilaq aγ a t

nefru. Mi d nniγ awal iw susmen, yal yiwen ikker ad iheggi wid ines.

Tiremt nseggem idurra, d abrid γer tekwant anida iffer Aulus akw d

laâskeṛ is. Nedda yas xmat xmat, awal ur illa. Nekka yasen d s

ufella, nezzi yasen, ur illa wanida a rewlen.

Mi ẓriγ nezzi d akw i terbaât, neγli fellasen am akken tγelli tmedda

γef wewtul. Qbel ad a akwin ad ẓran ayen iḍran yidsen, nekwni

nesserwet asgwen deg gnen. Ur ẓran ad rewlen neγ ad kkren ad

wten γef yiman-nsen. Nadam, aâggu n tikli acḥal n wussan akw d

wesduqqes nni, abrid nsen d anejli akka d wakka. Ikker herwel

ameqran deg wennar nni. Amur ameqran segsen rewlen, dduklen

γer yiwet tewrirt illan nnig wemkan nni. Nurez Aulus, laâskeṛ neǧǧa

ten ad nesren. Yuγ lḥal nezzi d akw i tmurt nni. Teḍra yid-sen am

iγerdayen deg wmeṛdax. Aulus nurez it, atmaten is ur illa anida a

rewlen. Mi yuli wass, sutreγ as i Aulus a ten nefru.

Si tlemmast n yiḍ, si mi i yasen nekcem annar, nezzi yasen, nek

refḍeγ srusuγ amek i d ixef is temsalt agi. Ayen bγiγ nek, d abrid n

tifrat nekwni akw d Ṛuman. Imenγi n wass-a, nek bγiγ ad irnu

tardast i tifrat. Tella daγ tayeḍ ; γurneγ axsim ma yeγli, iwweḍ

tamurt, ixnunes, argaz n tissas ur as irennu tiyita. Akken i yas ddiγ i

Aulus, nniγ as :

18


 

- Tusam d ad aγ tennaγem di tmurt nneγ. D kenwi i d izegren ilel,

tkecmem d Tamazγa nneγ. Nekwni ur nebγa tṛad d ṚṚuman ; i

nessarem kan d talwit, yal yiwen ad iqqim di tmurt is, ad iqqim di

tlisa s. Taggara tesseflem d acḥal n laâskeṛ ad tgem tṛad deg wakal

nneγ. Keç a Aulus, uγal γer tmurt ik, siweḍ awal iw i Senat di Ṛuma.

Ɣreγ i sin nneγ ṭṭfen ixtucen, sutreγ asen ad bedden, ad gen tawwurt

garasen. Seγleγ as i Aulus d amezwaru, idda d s leḥder, ikna, izra

ddaw ixtucen nni. Syen, wa deffir wa, Iṛumyen nni, zran di tewwurt

armi d aneggaru. Neǧǧa ten uγalen γer Utique.

Mi yewweḍ wawal n twaγit iḍran γer Ṛuma, ikker degsen uferfud

dinna. Awal nsen yiwen kan :"Amek d tella tifrat d Yugurten, amek

Aulus ifka awal n Ṛuma, netta i yugaden ad immet, yugad ad iwwet

s yiγil ilmend yessers ajenwi ines. Awal n Ṛuma ala Senat i izemren

a t yefk. Aulus nni i yaγ d iwwin laâṛ, awal is ur degs azal."

Albinus, dadda-s n Aulus iẓra tadyant n gma-s γer yixef is i tezmer

ad d teddu, iseḥma awal akken Senat a t ifru, ad yernu laâskeṛ γer

Tmazγa. Di tmerwi nni, Senat igguma ad idu deg wawal n Albinus,

ad yernu laâskeṛ. Albinus inneγwna, txerb as nniya, syen yuγ abrid

n Tferka, ikcem γer Utique.

Nnan, mi d yusa kan si Ṛuma, γas di tlemmast n tegrest, ibγa ad d

isuffeγ laâskeṛ is akken ad yerr ttaṛ n gma-s. Mi yefhem tawaγit deg

llan laâskeṛ nni, yugad ad yeçç tiyita tis snat. Isers iman-is, igguni

ass-is.

Tadyant nni terna d fellaγ aferfud. Di Ṛuma cudden arkasen akken

ad d rren ttaṛ, Albinus ihegga iman-is, nekwni neqqim, newhem

amek i d ixf is. Abrid is iban anida i teteddu. Tilufa n ¨Ṛuman nessen

19


 

itent acḥal aya. Di tazwara kann suffγeγ aberraḥ i twizi tameqrant ;

yal tamurt ad d tefk irgazen.

Ayen i yaγ ixulfen nekwni akw d Ṛuman d wagi : nitni sbedden

tamurt nsen γef tejmaât n Senat, adabu illa, laâskeṛ illa. Yal tikkelt a

sen d teγli taluft, d timerna kan i d rennun i wayen iheggan.

Nekwni di Tmazγa, ur teddunt akken. Nnig laâskeṛ i yellan yidi seg

yixef γer yixef useggwas, amur ameqran d ifellaḥen i d itekkren ma

yili uberraḥ i tṛad. Yugar deg-sen i yuγen tanumi d uqabac, i yuγen

tanumi d ujenwi neγ d uneccab. Ɣas akken, yal yiwen deg-sen mi

yebges, zun d izem. Ɣas d ifellaḥen, nitni yal ass heggan akken ad

wten γef tmurt nsen. Ma d tiyita n Ṛuman, tikwal alamma tewweḍ

γer talast i d teffken udem. Acengu, γursen, d win kan d ikecmen

tilisa n taddart nsen. Tuγal-ed tmuγli nsen ansi d uγalent tlisa n

wakal n tiγremt nsen. Ɣusen, win d ikecmen Tamazγa, skud ur d

iwwiḍ akal nsen, am zun ur illa.

Amur ameqran n tikli akw d tazzla, tedduγ ten akken ad fruγ tilufa n

imenγiyen gar-asen. Mi tefra yiwet ad d tlal tayeḍ. Akka yal tamurt,

yal tallit. Tikwal γef tkessawt, tikwal γef waman n wasif, tikwal γef

wulac neγ γef wawal ger sin imdanen. Mi tekker tmes, ugar i d

irennun i cwal id ikeçmen i tifrat. Akka i d at tmurt nnaγ.

Mi fran di Senat n Ṛuma, Albinus ad yuγal γer tmurt is akken ur d

irra ttaṛ, d Metellus i wumi d fkan ad ibedd γef Tmazγa. Tamurt

nnaγ, nitni sbedden as d aqerru di Ṛuma, am zun d ayla nsen !

20


 

..

Tallit n Marius

*

Yiwen wass yusa yaγ d wawal ; ikka d si Senat di ¨Ṛuma : Marius

ittwafren, yuγal d netta i d consul (jiniral) n Numidya deg wemkan n

Metellus.

S wawal nni nefhem s uzuγer nni izuγur irennu Metellus. Si tazwara

ziγ d asedhu kan i yaγ isedhuy ; tamsalt teffeγ as afus.

Nefhem daγ Ṛuma ur ibeddel tamuγli-s γef tmurt nneγ. Ilmend deg

ad d llin tiwwura, ad d aznen γuri akken ad d naf tifrat, nitni fernen

win ad iseḥmun tṛad ugar γef Metellus. Marius ssneγ t di tṛad n

Numance, d aâsekriw deg idammen, d argaz n wawal. Fehmeγ, ad

as nuγal i temsalt s wadda.

Di tefsut d yusan i nesla iwḍ ed Marius γer Utique. Ass-mi d yusa,

Metellus tuγ it izger akin, yuγal γer tmurt is.

Mi d iweḍ kan Marius, yuγ abrid n tṛad. Sibda iseggem laâsker is,

isdukkel wid illan akw d wid i d irna, iffγ ed si Utique, izegr ed tilisa,

ibda tikli di tmurt n Tmazγa.

Amennuγ mgal Metellus ifka yaγ d abrid a neḍfeṛ di tallit tamaynut

mgal Marius. Di tazwara negguni ad ifreq laâsker is. Neǧǧa ten